گفتگو با کارگردان نمایش «آلبا» و یک تجربه متفاوت در تئاتر | روایتی از دغدغه زنان در فضای زورخانه

به گزارش شهرآرانیوز، تلفیق یک نمایشنامه کلاسیک جهان با آیین‌های نمایشی ایرانی، تجربه‌ای کمتر دیده‌شده در تئاتر ایران است تجربه‌ای که این روز‌ها روی صحنه پردیس تئاتر مایان مشهد جان گرفته است. نمایش «آلبا» با برداشتی آزاد از نمایشنامه «خانه برناردا آلبا» اثر فدریکو گارسیا لورکا، روایت خود را در فضایی الهام‌گرفته از زورخانه و با تمرکز بر مسائل و دغدغه‌های زنان پیش می‌برد. روایتی که تلاش دارد از دل تقابل سنت، قدرت، زنانگی و آیین‌های ایرانی، خوانشی تازه از یکی از مهم‌ترین آثار نمایشی جهان ارائه دهد.

مرسانا برازنده، کارگردان و تهیه‌کننده نمایش «آلبا» که این روز‌ها در پردیس تئاتر مایان مشهد اجرا می‌شود، در گفت‌و‌گو با خبرنگار شهرآرانیوز، درباره شکل‌گیری این اثر اظهار کرد: ایده اولیه نمایش در نوروز سال گذشته و پس از شنیدن پادکستی درباره آیین‌ها، نمایش‌ها و رقص‌های ایرانی به ذهنم رسید. در آن پادکست از ورزش زورخانه‌ای به‌عنوان بخشی از نمایش‌های آیینی ایران نام برده شد و همین موضوع مرا به تجربه‌های شخصی‌ام از حضور در فضای زورخانه پیوند داد.

وی افزود: همان زمان احساس کردم این ظرفیت تاکنون در تئاتر کمتر مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر، دغدغه اصلی من همیشه مسائل زنان بوده و دوست داشتم نمایشی درباره چالش‌ها و معضلات آنان بسازم. وقتی این دو فضای به ظاهر متضاد را کنار هم قرار دادم، دیدم می‌توانند معنا‌های تازه‌ای خلق کنند و همین موضوع آغاز تولید نمایش آلبا شد.

برازنده با اشاره به مخالفت‌هایی که در مسیر تولید این اثر وجود داشت، گفت: بسیاری معتقد بودند امکان ندارد بتوان نمایشنامه «خانه برناردا آلبا» را در فضای زورخانه روایت کرد. اما این اثر یک تجربه آوانگارد است و طبیعی است که با نگاه‌های موافق و مخالف روبه‌رو شود.

برداشتی متفاوت از یک نمایشنامه کلاسیک

کارگردان نمایش آلبا درباره تغییر نام اثر نیز بیان کرد: اگر نام «خانه برناردا آلبا» حفظ می‌شد مخاطبان انتظار داشتند همان خوانش‌های رایج و اجرا‌های گذشته را ببینند. در حالی که نگاه من کاملاًمتفاوت بود. چه در طراحی لباس و چه در بازی‌ها و چه در شخصیت‌پردازی.

وی ادامه داد: برای نمونه، شخصیت «خوسیفا» را برخلاف متن اصلی فردی دوچهره و شایعه‌ساز طراحی کردم شخصیتی که هم در کنار مادر خانواده است و هم در میان دختران نفوذ دارد و هویتش به‌نوعی نماینده افرادی است که با شایعه و حرف و حدیث، زمینه‌ساز بسیاری از فجایع می‌شوند.

برازنده تصریح کرد: به همین دلیل تصمیم گرفتم نام نمایش را به «آلبا» تغییر دهم تا مخاطب از ابتدا بداند با برداشتی تازه از این نمایشنامه روبه‌رو است.

نمایشی درباره مبارزه و حفظ تعادل انسان

این کارگردان درباره پیام اصلی نمایش نیز گفت: انتظار ندارم همه مخاطبان برداشت یکسانی داشته باشند، زیرا تجربه زیسته، جنسیت و نگاه هر فرد متفاوت است، اما برای من مهم است که به‌ویژه زنان برای رسیدن به خواسته‌هایشان بجنگند و اجازه ندهند موانع آنها را از مسیرشان دور کند.

وی با اشاره به آثار فدریکو گارسیا لورکا افزود: «خانه برناردا آلبا» بخشی از سه‌گانه لورکاست.

وی ادامه داد: یکی از دیالوگ‌های مورد علاقه من در نمایشنامه «عروسی خون» این است که می‌گوید: «اگر خون انسان در راه هدفش جاری شود، بهتر از آن است که خونش در بدنش بگندد.» این جمله برای من الهام‌بخش بود و روح آن را در «آلبا» نیز می‌بینم.

برازنده ادامه داد: از منظر روان‌شناسی نیز به این اثر نگاه کرده‌ام. هر انسان دارای دو بخش زنانه و مردانه است و زمانی به تعادل می‌رسد که هیچ‌کدام را سرکوب نکند. در این نمایش، مادر زنانگی دخترانش را سرکوب می‌کند و همین سرکوب به فاجعه می‌انجامد. باور دارم هر چیزی که در جامعه یا در وجود انسان سرکوب شود، روزی به شکلی افراطی بروز خواهد کرد.

در ادامه حتما بخوانید نمایش‌های روی صحنه تئاتر مشهد؛ از کمدی‌های اجتماعی تا آثار تاریخی و روان‌شناختی (۲۴ تیر ۱۴۰۵)

طراحی صحنه با الهام از زورخانه

کارگردان نمایش آلبا درباره ویژگی‌های فنی این اثر نیز گفت: تلاش کردم تمام عناصر نمایش در خدمت این ایده باشند. طراحی صحنه تداعی‌کننده فضای زورخانه است، موسیقی با بهره‌گیری از ساز‌ها و ریتم‌های زورخانه‌ای شکل گرفته، نورپردازی فضای اثر را کامل می‌کند و طراحی لباس نیز با الهام از پوشش ورزشکاران زورخانه انجام شده است.

وی درباره زمان وقوع داستان نیز اظهار کرد: اگرچه متن اصلی در دهه ۲۰ میلادی نوشته شده، اما من به دنبال روایت یک دوره تاریخی مشخص نبودم. این نمایش برای من اثری بی‌زمان است، زیرا موضوع آن همچنان در گذشته، امروز و حتی آینده مصداق دارد.

برازنده در پایان با معرفی بازیگران این نمایش گفت: زهرا باقری، الهام رضوی، شوکا امیری، یگانه حسینی، فارا آشتیانی، مبینا نصارا، مهسا محرابی و همچنین خودم به‌عنوان بازیگر در این اثر حضور داریم. علاوه بر این، حدود ۹۰ درصد عوامل پشت صحنه نیز از بانوان هستند.